Durup üzerine pek düşünmesek de alışveriş, günlük yaşamda en sık tekrarladığımız ve gezegen üzerinde doğrudan iz bıraktığımız eylemlerden biri. Süpermarket koridorlarında gezinirken, kasaptan köfte alırken ya da semt pazarının tezgahları arasında yürürken yaptığımız her seçimin dünya üzerinde etkileri var.
Bugün, alışveriş sepetimize koyacağımız birkaç farklı ürün veya yanımızda taşıyacağımız küçük ekipmanlar ile bu etkilerin rotasını nasıl değiştirebileceğimizi konuşacağız. İşte kasaptan pazara, süpermarketten kişisel bakım alışverişine kadar günlük hayatın her alanında uygulayabileceğiniz adım adım sürdürülebilir alışveriş rehberi.
Çantadaki Sıfır Atık Kiti
Sürdürülebilir alışverişin en kritik adımı henüz evden çıkmadan başlıyor. Yanınızda taşıyacağınız birkaç temel ekipman, alışveriş sırasında karşınıza çıkacak yüzlerce tek kullanımlık plastiği kaynağında reddetmenizi sağlıyor.
Marketlerde ve pazarda kullanılan ince plastik poşetlerin alternatifi olan bez çanta ve fileler, plastik poşet tüketiminizi anında azaltan, alışkanlığını en kolay edinebileceğiniz ürün. Katlanabilir, küçük ve hafif olmaları sayesinde çantanızda taşımak çok pratik bir hale geliyor. Alışverişe arabayla gidiyorsanız bagajınıza koyacağınız birkaç bez çanta da sizi marketteki tek kullanımlık poşetlerden kurtarabilir. Üstelik çeşit çeşit baskılı bez çantalar ve renkli file keselerle alışveriş yaparken tarzınızı da yansıtabilirsiniz!
Yeşillik, dökme bakliyat ve ekmek gibi ürünleri alırken ise organik pamuk veya müslin keseler kullanmak hem gıdaların plastik poşet içinde terleyip bozulmasını engelliyor, hem de atık oluşumunu önlüyor. Ayrıca bu ürünleri evde, mutfağınızda da keselerinizin içinde muhafaza edebilirsiniz. Örneğin bakliyat kesenize doldurarak satın aldığınız nohutu eve geldiğinizde keseden hiç çıkarmadan depolama alanınıza yerleştirebilirsiniz. Hem pratik, hem ekolojik, hem estetik bir çözüm.
Bir diğer yardımcımız ise saklama kapları ve cam kavanozlar. Kasap ve şarküteri alışverişlerinizde bu kapları yanınızda getirerek ürünlerinizi doğrudan bu kapların içine alabilirsiniz. Cam, çelik, emaye gibi malzemeler her zaman ilk seçeneğimiz olsa da bazı durumlarda yanımızda taşımak için ağır gelebilir. Böyle durumlarda plastik ya da silikon saklama kapları da iyi bir tercih. Hangi malzemeden yapılıyor olursa olsun saklama kapları yeniden kullanılabilir olmalarıyla tek kullanımlık ambalajlara göre çok çok daha sürdürülebilirdir.
Yerel, Taze ve Ambalajsız
Semt pazarları, doğası gereği sürdürülebilir alışverişin en güçlü alanlarından biri çünkü ürünlerin çoğunlukla ambalajsız sunulması ve yerel üreticiden gelmesi karbon ayak izini doğrudan düşürüyor.
İthal ya da seri üretim modeliyle yetiştirilmiş ürünler yerine toprağın mevsiminde sunduğu meyve ve sebzeleri tercih etmek lojistik kaynaklı karbon salımını engelliyor. Marketlerin çoğunlukla mükemmel görünmediği için kabul etmediği sebze ve meyveler sırf estetik kaygılar yüzünden çöpe gitmemiş oluyor ve gıda israfının büyük ölçüde önüne geçiliyor.
Tek Kullanımlık Ambalajları Reddetmek
Özellikle kasap ve şarküteri alışverişleri, strafor tabaklar ve streç filmler nedeniyle en çok ambalaj atığının çıktığı alanlardan biri. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bu gibi alışverişlerde kendi kabınızı ya da kavanozunuzu götürmek ve paketlenmiş, streçle kaplanmış et ürünleri yerine tezgahtan taze ve açık olarak satılan ürünleri tercih etmek tek kullanımlık plastik yükünü büyük oranda azaltıyor. Yine endüstriyel hayvancılık yerine yerel ve merada beslenen hayvan ürünlerini tercih etmek de ekolojik yükü azaltan unsurlar arasında.
Bilinçli Etiket Okuma
Süpermarketler ambalajlı ürünlerin en yoğun olduğu yerler. Burada da atılacak birkaç pratik adım sepetinizin ekolojik profilini tamamen değiştirebilir.
Aşırı ambalajlanmış, her biri plastiğe sarılmış ürünler yerine dökme ürünleri tercih edebilirsiniz. Dökme ürün içinize sinmiyorsa daha büyük gramajlı ürünler almak da birim başına düşen ambalaj atığını azalttığı için ekolojik olarak olumlu bir seçim.
Plastik şişe ve kaptaki ürünler yerine geri dönüştürülme oranı çok daha yüksek olan ve sağlığa zararlı maddeler salmayan cam kavanozları ya da alüminyum/teneke ambalajları tercih edebilirsiniz. Bu kavanozları daha sonra evde yeniden saklama kabı olarak kullanarak da değerlendirebilirsiniz.
Son olarak, alışverişlerinizi planlamanın buzdolabınızda ve mutfağınızda ne kadar fark yaratabileceğinizi keşfetmenizi öneriyoruz. Planlanmamış alışverişler evde gıdaların bozulup çöpe gitmesine sebep oluyor, bu yüzden alışverişe mutlaka net bir listeyle çıkmak hem bütçenizi rahatlatacak hem de gıda israfının önüne geçecektir.
Ekolojik Alternatifler
Alışveriş sadece mutfakla sınırlı değil tabii ki. Banyo ve ev temizliği ürünleri de mikroplastiklerin ve plastik ambalajların en çok kullanıldığı ve bizim de en çok tükettiğimiz kategorilerden biri.
Marketlerde satılan standart sıvı şampuan ve duş jelleri büyük oranda sudan oluşuyor. Bu da aslında lojistikte, depolamada ve satın alımda ürünün kendisi kadar içindeki suyun da yer kaplaması demek. Suyla birlikte ürün hacmen büyüyor ve evde daha fazla yer kaplıyor, ağırlaşıyor ve lojistik kaynaklı karbon salımını artırıyor, boyutu büyüdükçe de daha yüksek bir fiyat ödemek zorunda oluyoruz. Bu ürünlerin ekolojik alternatifi olan katı şampuan ve sabunlar ise hem ambalaj atığını çok aza indiriyor, hem lojistik kaynaklı karbon emisyonunu azaltıyor, hem de sadece ürünün kendisine para vermiş oluyoruz. Bizce en büyük artılardan bir tanesi de konsantre oldukları için sıvı şampuan ve duş jellerine oranla neredeyse 3 kat daha uzun süre kullanılabilmesi.
Günlük rutinimizde çok kolay değiştirebileceğimiz diğer ürün ise makyaj pamukları. Tek kullanımlık makyaj pedleri neredeyse her gün evimizde atık oluşumuna neden oluyor. Tek seferlik alımlarda ekonomik gelse de, her ay yeni bir paket almak zorunda kaldığımız için uzun vadede cüzdana yük bindiriyor. Ayrıca pamuk, üretimde en çok su harcanan hammaddelerden biri. Satın aldığımız her makyaj pedi paketiyle bir yenisinin üretilmesine ve litrelerce suyun harcanmasına sebep oluyoruz. Bu ürünün ekolojik alternatifi olan yıkanabilir makyaj pamukları ve müslin bezler ise yıllarca tekrar tekrar kullanılabiliyor. Hem atık çıkarmıyor, hem de uzun vadede çok daha ekonomik.
Bunlar dışında temizlikte refill (yeniden doldurulabilir) ürünleri ya da konsantre temizlik tabletlerini tercih etmek; sirke, karbonat ve arap sabunu gibi geleneksel ve içerik olarak temiz ürünler seçmek atabileceğimiz kolay ve kimyasal atıkların sulara karışmasını engelleyerek çevreye yarar sağlayan adımlardan.
Bunların hepsini birden uygulamayı düşündüğümüzde bunalıyor olmamız çok normal, ancak sürdürülebilir alışveriş(ya da yaşam) kusursuz ilerlememiz gereken, tüm kurallara uymak zorunda olduğumuz bir alan değil. Esas olan, her alışverişte bir öncekinden daha bilinçli bir seçim yapabilmek, uzun vadede tüm alışkanlıklarımızı çevreyi de düşünerek şekillendirmeyi istemek. Her yeni alışkanlıkta olduğu gibi bunun da yavaş yavaş oturacak bir süreç olduğunu unutmayın! 💪
Kaynakça
UNEP (United Nations Environment Programme): Single-Use Plastics: A Roadmap for Sustainability Report.
Zero Waste Europe: Reusable vs Single-Use Packaging: A Review of Environmental Impacts (2020).
WRAP (Waste & Resources Action Programme): The Food Waste Reduction Roadmap.
Ellen MacArthur Foundation: Rethinking the Future of Plastics & Circular Economy.