Standart bir mutfaktaki her şey ama her şey, hayatımızı sadece birkaç saniyeliğine kolaylaştırmak için tasarlanmış gibi görünüyor. Alıyoruz, saniyeler içinde tüketiyoruz ve aynı hızla çöp kutusuna fırlatıyoruz. Ama attım ve bitti dediğimiz o an, aslında gezegen için yüzyıllar sürecek bir kirlilik hikayesi başlıyor.
Gelin, mutfağımızın tezgahından buzdolabına, temizlik köşesinden alışveriş sepetimize kadar her alanı plastiklerden adım adım nasıl arındırabileceğimizi birlikte inceleyelim.
Tezgah Üstü ve Bulaşık Köşesi: Mikroplastiklere Veda
Mutfakta en çok farkında olmadan plastik tükettiğimiz yerlerin başında bulaşık evyesi ve tezgah üstü geliyor. Her gün bulaşık yıkarken veya tezgahı silerken kullandığımız o sıradan nesneler, aslında temizlik yaparken doğayı kirletmemize neden olabiliyor.
Mutfak tezgahının üzerinde duran ve her bulaşık yıkamada aşınarak lavabodan su kaynaklarımıza, oradan da denizlerimize binlerce görünmez mikroplastik döken o meşhur sarı-yeşil plastik süngerlerle vedalaşmak bu dönüşümün en büyük adımı. Onların yerine doğrudan topraktan gelen, suyla temas ettiğinde saniyeler içinde yumuşayıp şişen %100 doğal kabak liflerini koymak harika bir mutfak devrimi. Kabak lifleri bulaşıkları ve hassas yüzeyleri çizmeden derinlemesine temizler, ömrünü tamamladığında ise arkasında hiçbir çöp bırakmadan evdeki saksınıza veya kompostunuza koyup çözündürebilirsiniz. Benzer şekilde, sentetik mikrofiber temizlik bezleri yerine pamuklu, keten veya eski kıyafetlerden ileri dönüştürülmüş doğal kumaşları tercih etmek; plastik ambalajlı sıvı bulaşık deterjanları yerine de katı bulaşık sabunları ya da konsantre temizlik ürünleri kullanmak, bulaşık köşenizi plastik ambalaj çılgınlığından bir gecede kurtaracaktır.
Hep Kullanımlık Düzen
Yemek pişirmek kadar, o yiyecekleri nasıl sakladığımız da mutfağın plastik haritasını belirliyor. Gıdaları korumak adına her gün metrelerce koparıp sonrasında çöpe attığımız tek kullanımlık streç filmler ve buzdolabı poşetleri, mutfak çöpümüzün çok büyük bir kısmını oluşturuyor.
Gıdalarınızı taze tutmak için streç filmler yerine, yıkanıp tekrar tekrar kullanılabilen, balmumu veya balmumu alternatifi bitkisel reçinelerle kaplanmış pamuklu kumaşları (balmumu sargı) ya da tabak&kase bonelerini hayatınıza sokabilirsiniz. Ayrıca, yiyecekleri saklamak için plastik saklama kapları satın almak yerine, evdeki boş cam kavanozları yeniden ve yeniden kullanmak muazzam bir tasarruf ve sürdürülebilirlik hamlesi. Anneannelerimizin o naif, sabırlı ve her nesneye değer veren eski zaman bilgeliklerini hatırlayarak; bakliyatları, kalan yemekleri ve yeşillikleri cam kavanozlarda saklamak hem sağlığınız için hem de buzdolabınızın plastiksiz düzeni için harika bir yöntem.
Atığı En Başından Eve Sokmamak
Plastiksiz bir mutfağın sırrı, aslında atığı mutfakta yönetmekten değil, onu en başından mutfak kapısından içeri sokmamaktan geçer. Bu sadece mutfakta değil, hayatın her alanında böyle. Süpermarket koridorları ve pazar tezgahları bizi sürekli plastik ambalaj tuzaklarına çekerken tüketici olarak bu gidişata dur demek bizim elimizde.
Alışverişe çıkarken yanımıza alacağımız bir bez çanta, manav reyonundaki o minik şeffaf poşetlere alternatif küçük bez keseler veya fileler, her alışverişte onlarca plastiğin çöpe gitmesini engeller. Bakliyat veya kuruyemiş gibi ürünleri ambalajlı paketlerde almak yerine, açık/dökme satan, güvendiğimiz dükkanlardan kendi bez torbalarımızla veya cam kavanozlarımızla tarttırarak almak da dolaplarımıza giren ambalaj atığını sıfırlamanın en dürüst yollarından biri. Satın almak zorunda olduğumuz ürünlerde ise plastik ambalajlar yerine cam, metal veya kağıt gibi doğada çözünür ya da sonsuz kez geri dönüştürülebilir malzemeleri tercih etmek mutfağımızın sürdürülebilir versiyonuna geçiş için son adım olabilir.
Durup baktığımızda tüm bu dönüşümün kalbinde, tüketirken ve yaşarken bir anlığına da olsa yavaşlamayı başarmak yatıyor. Bir şeyi mutfağınıza sokmadan önce sadece üç saniye durup "Bunu gerçekten tüketmeli miyim, yoksa sistem içinde hep kullanımlık bir alternatifle değiştirebilir miyim?" diye sormak, cüzdanımızı ve kaynaklarımızı yarını yok etmeyecek bir bilgelikle yönetmenin ilk anahtarıdır diyebiliriz.
Mutfağımızı adım adım, kendimize yüklenmeden, her küçük yeşil adımı kutlayarak dönüştürmek sandığınızdan çok daha kolay. Unutmayalım ki; geleceği kurtaracak olan şey büyük sistemlerin bir gecede yön değiştirmesi değil, bizim yarın sabah kendi mutfak tezgahımızda yapacağımız bilinçli bir seçim.
Kaynakça
Plastic Free Foundation: Plastic Free July Campaign Action Guides.
Ellen MacArthur Vakfı: The New Plastics Economy: Catalysing action. inceleyen rapor).
BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları: Amaç 12: Sorumlu Üretim ve Tüketim.