Şehirlerarası seyahat ederken, özellikle son yıllarda inşa edilen çok şeritli büyük otoyolların üzerindeki yeşil köprüler gözünüze takılmış olabilir. Üzerinden araba da geçmez, yaya da; toprakla, ağaçlarla, çalılarla doludur. İlk bakışta ne olduğunu anlayamamış olmanız aslında çok normal, bu hafta ekolojik köprü olarak adlandırılan bu yapıları konuşacağız.
Bilimsel adıyla Ekolojik Köprüler (veya Yaban Hayatı Geçişleri), bizim saatte 120 kilometre hızla akıp gittiğimiz asfalt şeritlerin, milyonlarca yıldır orada yaşayan canlıların hayatını nasıl ortadan ikiye böldüğünü ve bu bölünmeyi nasıl telafi etmeye çalışacağımızı anlatan birer tasarım mucizesi. Gelin, sadece hayvanlara özel olan bu köprülerin arkasındaki hikayeye birlikte bakalım.
Doğanın Ortasına Çekilen Bir Duvar
İnsanlık olarak bir şehirden diğerine daha hızlı ulaşmak için devasa otoyollar, otobanlar ve hızlı tren hatları inşa ediyoruz. Bizim için ilerleme, konfor ve hız anlamına gelen bu yollar, yaban hayatı için kelimenin tam anlamıyla aşılmaz birer duvar. Ekolojide buna Habitat Bölünmesi deniyor.
Bir ormanın tam ortasından devasa bir otoyol geçtiğinde o ormanda yaşayan karacaları, ayıları, tilkileri, hatta kurbağaları ve kirpileri iki ayrı gruba hapsetmiş oluyoruz. Yolun öteki tarafındaki suya ulaşamıyor, beslenemiyorlar ve en önemlisi kendi türlerinden diğer canlılarla buluşamadıkları için zamanla akraba evliliği gibi genetik daralmalar yaşayıp nesilleri tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Tabii karşıya geçmeye çalışırken araçların altında can veren milyonlarca hayvandan ve ölümlü trafik kazalarından bahsetmiyoruz bile.
Bir Kamuflaj Sanatı
Ekolojik köprüler kurarak aslında bu bölünmüş dünyaları üstten tekrar birbirine bağlamaya çalışıyoruz. Tabii bu köprüler sıradan beton bir üst geçit gibi yapılmıyor zira bir hayvanın o köprüyü kullanması için, oranın yapay bir yapı olduğunu anlamaması gerekiyor.
İşte bu yüzden ekolojik köprü tasarımı için tam bir kamuflaj sanatıdır desek yeridir. Köprünün üzeri kalın bir toprak tabakasıyla kaplanıyor ve bölgenin kendi doğal bitki örtüsüne uygun ağaçlar, çalılar ve otlar dikiliyor. Böylece doğal doku korunmuş oluyor. Hayvanlar alt taraftan geçen arabaların farlarından ve motor seslerinden korkmasın diye köprünün yan duvarlarına özel ses bariyerleri ve kalın çitler yerleştiriliyor. Sadece büyük memeliler için değil, kurbağaların geçmesi için nemli tüneller, sürüngenler için taşlık alanlar, hatta kuşların ve kelebeklerin bile yönlerini bulabilmesi için özel yeşil koridorlar kurgulanıyor.
Dünyada ve Türkiye'de Durum Ne?
Dünyada bu işin öncüsü Kanada’daki Banff Ulusal Parkı. Parkın içinden geçen otoyolun üzerine onlarca ekolojik köprü ve alt geçit yapıldıktan sonra, hayvan ölümlü trafik kazaları %80’in üzerinde azalmış durumda. Ayıların, kurtların ve geyiklerin bu köprüleri bir süre sonra tıpkı kendi patikaları gibi doğal bir şekilde kullanmaya başladığı kameralarla da kanıtlanmış.
Türkiye'de de özellikle Kuzey Marmara Otoyolu (İstanbul) ve Ankara-Bolu güzergahı gibi yaban hayatının yoğun olduğu bölgelerde bu köprülerin ilk örneklerini görmeye başladık. Umarız daha nicelerini de görürüz.
Dünyayı paylaştığımız diğer canlıların yaşam alanlarına saygı duymak, onların görünmez haklarını korumak da sürdürülebilirliğin olmazsa olmaz bir yanı. Ekolojik köprüler gibi kurgular bize bir şeyleri telafi etme gücümüzün olduğunu gösteriyor.
Kaynakça
- Western Transportation Institute: Wildlife Crossing Structure Handbook. (Dünyadaki ekolojik köprülerin mühendislik, tasarım ve verimlilik standartlarını belirleyen en temel rehberlerden biri).
- Banff National Park Research: (Kanada’daki yaban hayatı geçişlerinin 20 yılı aşkın süredir hayvan popülasyonu ve kaza azaltma üzerindeki net istatistiklerini sunan saha araştırmaları).
- T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı / Karayolları Genel Müdürlüğü: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporları. (Türkiye’deki otoyol projelerinde uygulanan ekolojik köprü tasarımları ve yeşil altyapı projelerinin yerel yasal dayanakları).